Gastroskopia przez nos: Koniec z odruchem wymiotnym i lękiem?

Wielu pacjentów odczuwa silny lęk przed gastroskopią, głównie ze względu na obawy związane z dyskomfortem, odruchem wymiotnym czy uczuciem dławienia. Nic dziwnego, to badanie nie cieszy się najlepszą reputacją. Na szczęście, medycyna idzie naprzód, oferując coraz bardziej komfortowe rozwiązania. W tym artykule chciałbym porównać tradycyjną gastroskopię z jej nowoczesną alternatywą gastroskopią przez nos, aby pokazać, czy faktycznie jest ona mniej bolesna i bardziej przyjazna dla pacjenta, zwłaszcza dla tych z silnym odruchem wymiotnym czy dużym stresem.

Czym jest gastroskopia i dlaczego budzi obawy?

Gastroskopia to endoskopowe badanie górnego odcinka przewodu pokarmowego, które pozwala mi, jako lekarzowi, dokładnie obejrzeć przełyk, żołądek i dwunastnicę. To kluczowe narzędzie diagnostyczne w przypadku wielu dolegliwości, takich jak bóle brzucha, zgaga, trudności w połykaniu czy podejrzenie wrzodów.

Niestety, tradycyjna gastroskopia, przeprowadzana przez usta, często budzi duży lęk. Głównym źródłem dyskomfortu jest silny odruch wymiotny, wywoływany przez endoskop drażniący podstawę języka i tylną ścianę gardła. Pacjenci często skarżą się na uczucie dławienia, niemożność swobodnego przełykania śliny, a także na ból gardła utrzymujący się po badaniu. To wszystko sprawia, że wielu z nas odkłada badanie, mimo jego kluczowej roli w diagnostyce.

Przeczytaj również: Rezonans z kontrastem: Czy musisz się obawiać skutków ubocznych?

Gastroskopia przeznosowa: nowoczesna alternatywa

Właśnie dlatego tak cenię gastroskopię przeznosową, czyli transnasalną. To nowoczesna, znacznie mniej inwazyjna alternatywa, która zmienia perspektywę pacjenta na to badanie. Jej główną zaletą jest znaczące zmniejszenie dyskomfortu i niemal całkowite wyeliminowanie odruchu wymiotnego. Dzieje się tak dzięki zastosowaniu znacznie cieńszego endoskopu i innej drodze wprowadzenia przez nos, co pozwala ominąć najbardziej wrażliwe punkty w gardle.

Kluczowe różnice w odczuciach pacjenta: tradycyjna vs. przeznosowa

Główna różnica między gastroskopią tradycyjną a przeznosową, z perspektywy pacjenta, leży w komforcie i odczuciach podczas badania. To właśnie te aspekty często decydują o tym, czy pacjent w ogóle zdecyduje się na diagnostykę.

Jeśli chodzi o odruch wymiotny, różnica jest kolosalna. W metodzie tradycyjnej jest on niemal nieunikniony i bardzo uciążliwy. Natomiast gastroskopia przeznosowa niemal całkowicie eliminuje ten odruch, omijając najwrażliwsze punkty w gardle. To dla mnie, jako lekarza, jeden z najważniejszych argumentów przemawiających za tą metodą, bo wiem, jak bardzo wpływa to na komfort pacjenta.

Wielu pacjentów pyta mnie: „Czy badanie przez nos boli mniej?”. Moja odpowiedź jest zawsze taka sama: „Tak, zdecydowanie”. Ból jest minimalny, a pacjenci mogą odczuwać jedynie chwilowy dyskomfort w nosie lub gardle, który szybko mija. To ogromna różnica w porównaniu do odczuć dławienia, niemożności przełykania i bólu gardła, które często towarzyszą tradycyjnej gastroskopii. Co więcej, przed badaniem przeznosowym często stosuję żel znieczulający do nosa, co dodatkowo zwiększa komfort.

Jedną z największych zalet gastroskopii przeznosowej jest to, że pacjent może swobodnie oddychać, przełykać ślinę, a nawet rozmawiać ze mną w trakcie badania. To jest po prostu niemożliwe w metodzie tradycyjnej, gdzie ustnik uniemożliwia komunikację. Ta możliwość dialogu i kontroli nad własnym ciałem znacząco redukuje lęk i zwiększa poczucie bezpieczeństwa, co jest kluczowe dla komfortowego przebiegu badania.

Technicznie rzecz biorąc, kluczowa jest średnica endoskopu. W gastroskopii przeznosowej używa się ultracienkich endoskopów o średnicy około 5-6 mm. Porównajmy to z endoskopami w metodzie tradycyjnej, które mają około 9-10 mm. Ta mniejsza średnica bezpośrednio przekłada się na zmniejszenie odruchu wymiotnego i ogólnego dyskomfortu, ponieważ delikatniej przechodzi przez przewody nosowe i gardło.

Dla kogo gastroskopia przez nos jest idealnym rozwiązaniem?

Mając na uwadze te wszystkie zalety, gastroskopia przeznosowa jawi się jako idealne rozwiązanie dla wielu pacjentów. Istnieją konkretne grupy osób, dla których ta metoda jest wręcz stworzona, oferując im znacznie lepsze doświadczenie diagnostyczne.

Przede wszystkim, osoby z silnym odruchem wymiotnym są idealnymi kandydatami do gastroskopii przez nos. Jak już wspomniałem, dzięki innej drodze wprowadzenia endoskopu, ten uciążliwy odruch jest niemal całkowicie eliminowany. To dla nich prawdziwe wybawienie, często umożliwiające w ogóle wykonanie badania, które wcześniej było nie do zniesienia.

Gastroskopia przeznosowa jest szczególnie polecana seniorom oraz pacjentom z chorobami serca lub neurologicznymi. Dlaczego? Ponieważ metoda ta znacząco redukuje potrzebę stosowania sedacji (płytkiej narkozy). Eliminacja lub ograniczenie sedacji oznacza brak ryzyka związanego ze znieczuleniem ogólnym, co jest niezwykle ważne dla pacjentów z dodatkowymi obciążeniami zdrowotnymi, dla których każdy zabieg obarczony znieczuleniem jest dodatkowym stresem.

Kiedy gastroskopia przez nos nie jest możliwa? Przeciwwskazania

Mimo wielu zalet, muszę zaznaczyć, że gastroskopia przez nos nie zawsze jest możliwa do przeprowadzenia. Istnieją pewne przeciwwskazania, o których pacjent powinien wiedzieć i które zawsze oceniam przed podjęciem decyzji o wyborze metody badania.

Główne przeciwwskazania są natury anatomicznej. Należą do nich: znaczna krzywa przegroda nosowa, polipy w nosie, niedrożność nosa (np. z powodu obrzęku śluzówki) lub przebyte urazy nosa. Zawsze przed badaniem dokładnie oceniam drożność nosa pacjenta, aby upewnić się, że metoda jest bezpieczna i wykonalna. Jeśli nos jest niedrożny, wprowadzenie endoskopu byłoby zbyt bolesne lub niemożliwe.

Poza tymi anatomicznymi kwestiami, zawsze proszę pacjentów o poinformowanie mnie o pełnej historii medycznej, w tym o wszelkich alergiach, chorobach przewlekłych i przyjmowanych lekach. To pozwala mi podjąć świadomą decyzję o najbezpieczniejszej i najbardziej komfortowej metodzie badania dla każdego indywidualnego przypadku.

Przygotowanie i przebieg badania przeznosowego

Przygotowanie do gastroskopii przez nos jest bardzo podobne do przygotowania do badania tradycyjnego. Nie ma tu większych różnic, co jest dobrą wiadomością dla pacjentów.

• Pacjent musi być na czczo. Oznacza to, że nie należy jeść przez 6-8 godzin przed badaniem i nie pić przez 4 godziny. To kluczowe dla bezpieczeństwa i skuteczności badania.
• Niezwykle ważne jest, aby poinformować mnie o wszystkich przyjmowanych lekach, zwłaszcza tych przeciwzakrzepowych (np. Acenokumarol, Warfin, Xarelto, Pradaxa) oraz preparatach żelaza. Niektóre z nich mogą wymagać odstawienia lub modyfikacji dawki przed badaniem, aby zminimalizować ryzyko krwawienia.

Sam przebieg badania jest następujący:

1. Na początku zawsze przeprowadzam krótką konsultację, aby upewnić się, że nie ma przeciwwskazań. Następnie, jeśli to konieczne, aplikuję żel znieczulający do nosa, aby zmniejszyć dyskomfort podczas wprowadzania endoskopu.
2. Wprowadzam ultracienki endoskop delikatnie przez jeden z przewodów nosowych. Dzięki jego niewielkiej średnicy i elastyczności, proces ten jest zazwyczaj dobrze tolerowany.
3. W trakcie badania pacjent może swobodnie oddychać przez usta, połykać ślinę, a co najważniejsze rozmawiać ze mną. To pozwala mi na bieżąco monitorować jego samopoczucie i udzielać wskazówek.
4. Po dokładnym obejrzeniu przełyku, żołądka i dwunastnicy, delikatnie wyjmuję endoskop. Całe badanie trwa zazwyczaj około 5-10 minut.

Po badaniu pacjenci zazwyczaj odczuwają minimalny dyskomfort, czasem lekkie podrażnienie nosa lub gardła, które szybko mija. Mogą niemal natychmiast wrócić do normalnej aktywności. Co ważne, jeśli nie zastosowano sedacji, nie ma uczucia otępienia czy senności, co pozwala na szybki powrót do codziennych obowiązków, w tym prowadzenia samochodu.

Skuteczność diagnostyczna: czy gastroskopia przez nos jest równie dobra?

Często spotykam się z pytaniem, czy mniejszy dyskomfort gastroskopii przeznosowej nie oznacza mniejszej skuteczności diagnostycznej. Chcę jasno podkreślić: nie ma tu żadnego kompromisu. Skuteczność diagnostyczna obu metod jest porównywalna.

Zarówno gastroskopia tradycyjna, jak i przeznosowa są równie skuteczne w diagnozowaniu większości schorzeń przełyku, żołądka i dwunastnicy. Ultracienkie endoskopy używane w metodzie przeznosowej oferują równie wysoką jakość obrazu, co pozwala mi na precyzyjną ocenę stanu błony śluzowej i wykrycie ewentualnych zmian.

Co więcej, ultracienki endoskop przeznosowy umożliwia także pobieranie wycinków do badań histopatologicznych (biopsji) oraz wykonanie testu na obecność bakterii *Helicobacter pylori*. Nie ma więc obaw, że wybierając bardziej komfortową metodę, rezygnujemy z możliwości pełnej diagnostyki. Wszystkie niezbędne procedury zabiegowe są wciąż dostępne.

Dostępność i koszty gastroskopii przeznosowej w Polsce

Na koniec chciałbym poruszyć kwestie praktyczne związane z dostępnością gastroskopii przeznosowej w Polsce. To ważne, aby wiedzieć, gdzie szukać tego typu badania i z jakimi kosztami może się ono wiązać.

Gastroskopia transnasalna jest coraz szerzej dostępna w Polsce, jednak głównie w placówkach prywatnych. Jej dostępność w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) jest niestety ograniczona i zależy od kontraktu danej placówki z NFZ. Zazwyczaj wymaga skierowania, a nawet wtedy znalezienie miejsca może być wyzwaniem. Dlatego, jeśli zależy nam na tej konkretnej metodzie, najczęściej musimy szukać jej w sektorze prywatnym.

Porównując koszty, musimy być świadomi, że wyższy komfort zazwyczaj wiąże się z nieco wyższą ceną. Poniżej przedstawiam orientacyjne koszty: